Makale Dora

Dora Psikoloji uzman hekimleri tarafından hazırlanan yazılar

Çocuğun Eğitiminde Ödül Ve Ceza

Çocuklarına güzel bir şekilde eğitim vermek, onları hayata en iyi şekilde hazırlamak bütün anne babaların temek hedeflerindendir. Anne babanın her davranışının, yorumunun çocuğun üzerinde etkisi vardır. Anne baba ve çocuk arasındaki iletişim yaşam boyu devam eder ve çocuğun bütün hayatını etkiler.

Çocuklar hatalı veya yanlış bir şey yaptığında anne babanın tepkisiz kalması, o yanlışın devam etmesine yol açar. Bazen de verilen aşırı tepki çocuktaki sıkıntıyı arttırır ve yeni davranış sorunlarının ortaya çıkmasına neden olur. Çocukların zamanında müdahale edilmeyen hataları devam edebilir veya şekil değiştirebilir. Müdahale yapıldığında, zamanında ve uygun şekilde yapılmalıdır. Aksi takdirde çocuğun kişilik ve sosyal gelişiminde ciddi etkiler bırakabilir.

Ceza, kurallara uyulmadığında ödenen bedeldir, istenmeyen davranışın ortadan kalkmasını sağlar. Cezada amaç, çocuğun yaptığı hatanın farkında olmasını sağlamaktır. Bunun en iyi şekilde sağlanması için, cezanın yapılan davranışa uygun olması gerekir. Örneğin, bir çocuğun odasını toplamaması sebebiyle, uzun süredir hazırlandığı tiyatro gösterisine çıkmasını yasaklamak kesinlikle yanlıştır. Tiyatro gösterisine oynamanın oda toplamayla bir ilgisi olmadığı gibi, uzun süredir heyecanla beklediği önemli bir olaydan yoksun bırakılmasına sebep olacak nitelikte bir suç değildir. Bu durumda yapılacak en önemli şey, çocukla birlikte gidip eşyalarını toplamasını sağlamaktır. Kural koyan kişinin dikkat etmesi gereken bir diğer nokta ise, cezanın uygulanabilir olmasıdır. Bazen de ceza tehditleri sadece sözde kalır. Bu durumda çocuk otoritenin zayıfladığını düşünür.

Ödül ise istenilen davranışın ortaya çıkma olasılığını arttıran bir yöntemdir. Ödülde amaç, çocukta kazandırılmak istenen davranışı pekiştirmek ve yerleşmesini sağlamak için motive etmektir. Ödül dendiğinde ilk akla gelen maddi ödüllerdir; oyuncaklar, yeni giysiler, şeker, çikolata gibi.. Oysa çocuğun anne babadan alacağı onay, anne babanın keyifle, gururla gülümseyişi, öpmesi, sarılması gibi manevi ödüller çok daha etkilidir. Çünkü çocuklar bu yolla, kendilerini, kapasitelerini fark ederler. Aynı zamanda özgüvenleri gelişir.

Ödülün motivasyonu arttırıcı etkisi her yaş döneminde geçerlidir. Ancak özellikle bebeklik ve erken çocukluk döneminde (0-10 yaş) daha da etkilidir.  Çocuğun öğrenmesi gereken birçok yeni davranış şekli vardır dolayısıyla bu dönemde anne babaların daha sistematik olması gerekir. Her anne baba çocuğu için iyi bir gözlemci olarak, onun üzerinde etkili olan manevi ödülü belirlemelidir. Yapılması gereken sonraki adım, çocuktan beklenen davranışın çok net olarak açıklanması ve takip edilmesidir. Örneğin, oyuncaklarını toplama davranışı kazandırılmak istenen bir çocuğa önce, “Odandaki oyuncaklardan sen sorumlusun, oyunun bittiğinde oyuncaklarını toplamalısın” şeklinde beklenti açıklanır. Davranışın gerçekleşmesi halinde uygulanacak ödüle birlikte karar verilir. (birlikte bir film izlemek, çok keyif aldığı bir oyunu oynamak, sevdiği bir masal kitabını okumak vb.) Zaman zaman beklenti çocuğa hatırlatılır. Motivasyonu arttırmak amacıyla manevi ödüller de kullanılmalıdır. Ödül, davranışın hemen ardından verilmelidir.

Ödül ve cezanın aşırı ve yanlış kullanımı, çocuğun duygusal ve sosyal gelişiminde, ileriki yaşamına yönelik bazı olumsuz etkiler bırakır. Örneğin, çok fazla ve gereksiz ödüllendirilen ya da cezalandırılan çocuk, kendi sınırlarını fark etmede güçlük çekecek, güvensiz, öfkeli, doyumsuz ve mutsuz olacaktır.

 

Ödül ve ceza davranış geliştirmek için kullanılabilecek yöntemlerden yalnızca biridir, tek yöntem olmamalıdır. Öncelikle çocukla etkili bir iletişim kurulmalıdır.

Ödül ve ceza çocuğun yaşına ve beklenen davranışa uygun olmalıdır. Verilecek ceza belirlenirken göz önünde bulundurulması gereken şey, çocuğu küçük düşürmemek ve gülünç duruma sokmamaktır.

Her aile ödül ve ceza kriterlerini, aile yapıları ve çocuklarının özellikleri göz önünde bulundurarak belirlemelidir.

Maddi ödüller beklenen davranışın ortaya çıkışını ilk etapta hızlandırır ancak manevi ödüller davranışın kalıcılığını sağlar. Maddi ödüller “davranışın karşılığı alınmalıdır” gibi bir izlenim oluşturabilir. Ödül ortadan kalktığında davranışta ortadan kalkabilir. Bu nedenle maddi ödüller yerine, çoğunlukla manevi ödül kullanılmalıdır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>